- ޢަރަފާތް (ޙައްޖު) ދުވަހުގެ މަތިވެރިކަން.

  ފަހެ ޢަރަފާތް ދުވަހަކީ މަތިވެރިވެގެންވާ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްދުވަހެވެ. އެދުވަހަކީ ﷲ ތަޢާލާ ދުޢާ އިޖާބަ ކުރައްވާ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން ދުވަހެކެވެ. އެދުވަހަކީ ﷲ ތަޢާލާ މިމަތިވެރި ދީން ފުރިހަމަ ކުރެއްވެވި ދުވަސްމެއެވެ. އަދި އެދުވަހަކީ ﷲ ތަޢާލާ އެދުވަހުގެ ކަންތައްތައް މަތިވެރި ކުރައްވާފައިވާ ދުވަހެކެވެ. އަދި އެދުވަހަކީ މީސްތަކުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައި ނަރަކައިން ދިންނަވާ ދުވަހެކެވެ. އެހެންކަމުން މިދުވަހުގެ މަތިވެރިކަމާއި ބެހޭގޮތުން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް އެނގުމަކީ ހަމަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ހަމަ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށްވެސް ލާޒިމު ކަމެކެވެ.

______________________________________________________

- ޙައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަން.

  އިންސާނާއަކީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ފާފަތަކަށް އަރައިގަނެވޭ މީހެއް ކަމުގައި ވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ﷲ ތަޢާލާގެ ދީލަތިވަންތަ ކަމުން އެފަދަ ހުރިހާ ފާފަތަކެއްވެސް ފުއްސަވާ ދެއްވައެވެ. މިގޮތުން ވަކި މަސްތަކާއި ދުވަސްތައް އަހަރުގެ އެހެން މަސްތަކާއި ދުވަސްތަކަށްވުރެ މަތިވެރި ކުރައްވައި އެދުވަސްތަކުގައި ކުރާ ހެޔޮ ޢަމަލުތަކަށް މޮޅު އިތުރުވެގެންވާ ދަރުމައާއި ޘަވާބު ދެއްވަވައެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ އެފަދަ ހެޔޮ ޢަމަލުތަކަކީ މީސްތަކުންނަށް ކުރެވިފައިވާ ކުދި އަދި ބޮޑު އެތައް ފާފަތަކެއްގެ ކައްފާރާއެއްގެ ގޮތުގައި ލައްވަވާފައިވެއެވެ. ކޮންމެއަކަސް މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ހޭދަކުރަމުން މިދަނީ މިބަރަކާތްތެރި ޙައްޖު މޫސުމުގެ ދުވަސްތަކެވެ. މިގޮތުން މިމޫސުމުގައި އަދާކުރެވޭ އެންމެ މަތިވެރި އެއް އަޅުކަމަކީ ޙައްޖުގެ އަޅުކަމެވެ. ޙައްޖުގެ މަތިވެރިކަމާއި ބެހޭގޮތުން ރަސޫލު ﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "މަބްރޫރު ޙައްޖަކަށް ސުވަރުގެ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ޖަޒާއެއް ނުވެއެވެ."

______________________________________________________

- ޙައްޖުމަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހައިގެ މަތިވެރިކަން.

  އަޅުކަމުގެ މޫސުމްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތިވެރިވެގެންވަނީ ޙައްޖުމަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހައިގެ ދުވަސްތަކެވެ. އަހަރުގެ އެެހެން ހުރިހާ ދުވަސަތަކަށްވުރެ، ﷲ ތަޢާލާ އެދުވަސްތަކަށް މަތިވެރި ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މާދަމާވެސް މަރު އައިސް އަޅުގަނޑުމެންނާއި ބައްދަލުކޮށްފިނަމަ ސުވަރުގެއަށް ދެވޭނެކަމުގެ އެއްވެސް ޔަޤީންކަމެއް އޮތް ބައެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިވަނީ ނުބައިކަންތައްތަކަށް އަރައިގަތުމަށް އަވަސްވެގަންނަ އަދި ހެޔޮ ކަންތައްތައް ކުރުމަށް ލަސްވެގަންނަ ބައެއްކަމުގައި ވެފައެވެ. އެހެންކަމުން ވަޤުތު ފާއިތުވުމުގެ ކުރިން އަޅުގަނޑުމެން ހެޔޮކަންތައްތަކަށް އަވަސްވެގަނެ، މިދިހަ ދުވަހުގެ ފާއިދާ ފުރިހަމައަށް ލިބިގަންނަމާތޯއެވެ.

______________________________________________________

- އުފާވެރި، ހިތްހަމަޖެހޭ، ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް ލިބޭނީ ކިހިނެއް؟

  އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު މިވަނީ ޙަޤީޤީ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބޭނެ މަގު ކަމުގައިވާ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އީމާންވެ އެއިލާހަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި ކިޔަމަން ތެރިވުމުން އެއްކިބާވެފައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދުނިޔޭގެ ކަންތައްތަކާއި މަޝްޣޫލުވުމުގެ ސަބަބުން ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތަށް ކުއްތަންވެލާނެ ވަޤުތެއް ނުވެއެވެ. މިސްކިތްތައް އާބާދު ކޮށްލާނެ ފުރުޞަތެއް ނެތެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވާލާނެ ވަޤުތެއް ނެތެވެ. އަނބިދަރިންނާ އެކީ ހޭދަކޮށްލާނެ ވަޤުތެއް ނުވެއެވެ. އެފަދަ މީހުން ކިތައްމެ ހިތްހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއްގައި އުޅޭހެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތަޞައްވަރު ވީކަމުގައި ވިޔަސް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އެއިން ގެއެއްގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ހިތްހަމަޖެހުމެއް ނުވެއެވެ.

______________________________________________________

- أَبو بكر رضي اللّه عنه ވެރިކަމަށް އިސްކުރެއްވުމުން ދެއްވެވި ޚުޠުބާ.

  އެންމެހައި މީސްތަކުންނޭވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިއެއް ކަމުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނު އިސްކުރެވިއްޖެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިންވާ އެންމެ ހެޔޮ، ރަނގަޅު މީހާއެއް ނޫނެވެ. ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަނގަޅަށް ހެޔޮކޮށް ކަންތައް ކޮށްފިނަމަ، ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ވާޤިވެރިވެ އެހީތެރިވެދޭށެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުބައިކޮށް ނުވަތަ ގޯސްކޮށް ކަންތައް ކޮށްފިނަމަ. ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ސީދާ ކުރާ ހުށިކަމެވެ.

______________________________________________________

- ހަތަރު ގެރީގެ ވާހަކަ.

  އެންމެހާ އަޚުންނާއި އުޚުތުންނޭވެ! ބަޔާންކޮށްދޭން މިއުޅެނީ ޢިބްރަތްތެރި ފިލާވަޅުތަކެއް އަޅުގަނޑުމެނަށް ލިބޭނޭ ވާހަކައެކެވެ. އެވާހަކަ އަންނަނީ މިފަދައިންނެވެ. "ހަތަރު ގެރި އުޅުނެވެ. އޭގެތެރެއިން އެއް ގެރި ހުދެވެ. އަދި އަނެއް ތިން ގެރި ކަޅެވެ. މިގެރިތައް އުޅެމުންދަނީ ވަލުކުއްތާތަކުން ފުރިފައިވާ ސަރަހައްދެއްގައެވެ. މިކުއްތާތަކުގެ ޝިކާރައިން މިގެރިތައް ސަލާމަތްވާ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ މިހަތަރު ގެރި އަބަދުވެސް އެކުއެކީގައި އުޅޭކަމެވެ. އެގެރިތައް އަބަދުވެސް އެއްގެރި އަނެއް ގެރީގެ ސަލާމަތަށް ވިސްނައި، ދިމާވެދާނެ ނުރައްކަލަކަށް އަބަދުވެސް ހުޝިޔާރުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މިގެރިތައް އެވަލުކުއްތާތަކުގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއްދުވަހު ކަޅު ތިން ގެރި ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވިއެވެ.

______________________________________________________

- އޭ الله !

اللَّهُمَّ انْصُرُ الإِسْلاَمَ وَالْمُسْلِمِيْنَ.

އޭ الله ! އިސްލާމްދީނަށާއި މުސްލިމުންނަށް ނަޞްރު ދެއްވާންދޭވެ!

اللَّهُمَّ لاَ تُسَلِّطُ عَلَيْنَا بِذُنُوبِنَا مَنْ لاَ يَخَافُكَ فِيْنَا وَلاَ يَرْحَمُنَا.

އޭ الله ! އަޅަމެންގެ ފާފައިގެ ސަބަބުން ، އަޅަމެންނަށް އޯގާވެރިނުވާ އަޅަމެންނާއި މެދު މުޢާމަލާތް ކުރުމުގައި އިބަރަސްކަލާނގެއަށް ބިރުވެތިނުވާ މީހަކު އަޅަމެންގެ މައްޗަށް ފާ ނުކުރައްވާންދޭވެ!

______________________________________________________

- ރިޝްވަތު ދިނުމާއި، ރިޝްވަތުގައި ހިފުމާއި ކެއުމުގެ ނުބައިކަން.

  ޝައްކެއްނެތެވެ. ރިޝްވަތަކީ މީހުންގެ މުދާ ބާޠިލު ގޮތުގައި ކެއުމެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ ރައްބު ކޯފާވެވޮޑިގަންނަވާނެ ކަމެކެވެ. ރިޝްވަތުގެ މައްޗަށް އައިސްފައިވާ ވަޢީދުގެ ބޮޑުކަން، މިކަމުގެ ހެއްކަކަށް ފުދެއެވެ. ކަންމިހެން ހުރި އިރުގައިވެސް ޙަލާލުތަކެތިން ފުއްދުމެއް ނެތި، ޙަރާމަކަށް ނުބަލައި ތިމާއަށް ޙައްޤުވެގެން ނުވާ ތަކެތި ހާޞިލު ކުރުމަށްޓަކައި ފައިސާ އާއި މުދާ ހޭދަކުރާ މީހުންނާއި، ޖެހުނުހައިގޮތަކަށް، އަތުވިހާ ގޮތަކުން އެފަދަ މުދަލުގައި ހިފުމާއި ކެއުމުގައި ހައްދުފަހަނަ އަޅައިގޮސްފައިވާ މީހުންގެ ގިނަކަމާއެވެ! ޙަރާމް ގޮތްގޮތުން މުދާ ހޯދުމާއި، އެފަދަ މަގުތަކުގައި އެހޭދަކުރުމީ ޖާހިލުކަމާއި ވިޔާނުދާކަމުގެ އިންތިހާއެވެ. ނުވަތަ ނިފާގުކަމާއި ޔަހޫދިއްޔަވަންތަކަމެވެ.

______________________________________________________

- ދީންތަކުގެ މިނިވަންކަން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް އޮންނަންވާނެކަމަށް ވަކާލާތު ކުރުމަށް ރާއްޖެ ގެނެސްފައިވާ އަސްމާ ޖަހާންގީރާއިމެދު ޖަމްޢިއްޔަތުއްސަލަފުން 11 އޯގަސްޓް 2006 ގައި ނެރެފައިވާ ބަޔާން.

______________________________________________________

- އަޅުކަމާއި އެކުވި އުފާވެރިކަން.

  ރަމަޟާން މަސް ދިޔައީއެވެ. އެމަހާއި އެކު އެމަހުގައި ކުރި އަޅުކަންތަކާއި ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ވެސް ދިޔައީއެވެ. މިއީ އެކަމުގެ އުފަލާއި ހިނިތުންވުމާއި ފޮނިމީރުކަމާއިގެން އައި ޢީދެވެ. މިޢީދުގައި އެންމެވެސް އުފާކޮށް ހިނިތުންވާށެވެ. އަހަރެމެންގެ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމް ދަސްކޮށްދެއްވާފައިވަނީ މިގޮތެވެ. އަދި މިއީ އެންމެހައި މުސްލިމުންގެ ހިތްތަކުގެ ފިތުރަތާއި ޠަބީޢަތެވެ. މިއުފާވެރިކަމުގެ ސިއްރަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ތައުފީޤުގެ މަދަދުން ރަމަޟާން މަހުގައި އަހަރެމެންނަށް ކުރެވުނު ހެޔޮ ޢަމަލުތައްކަން ގައިމެވެ.

______________________________________________________

- ނަމާދުގައި އަޑުހަރުކޮށް بِسْم ކިއުމަކީ سُنَّة އާއި ދުރުގޮތް.

  "أنَسގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުރެން رَسُوْل اللهِ صلى الله عليه وسلمގެ އަރިހުގައި ނަމާދު ކުރީމެވެ. އަދި أَبُو بَكر, عُمَر އަދި عُثْمَان رَضِيَ الله عَنْهُم މިބޭބޭކަލުންގެ އަރިހުގައި އަހަރެން ނަމާދު ކުރީމެވެ. މިއިން އެއްބޭކަލަކުވެސް بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ވިދާޅުވާއަޑު އަހުރެން ނުއަހަމެވެ." (صَحِيْحُ مُسْلِم: 605)

______________________________________________________

- މިރަމަޟާން މަސްވެސް އަޅުގަނޑުމެންނާއި ވަކިވެ ދަނީއެވެ؟

  ރަމަޟާން މަސް އައިސް އަޅުގަނޑުމެންނާއި ބައްދަލު ކުރީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެމަހަށް ތައްޔާރު ނުވެވި އުޅެނިކޮށެވެ. ހަމައެހެންމެ އެމަސް ނިމިގެން މިދަނީވެސް އެމަހުގެ މަތިވެރިކަމާއި ދަރުމައާއި ޘަވާބު ހޯދައިގަތުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރަނގަޅަށް ތައްޔާރު ނުވެވި އުޅެނިކޮށެވެ. ފަހެ މިރަމަޟާން މަހުގެ ފައިދާ ލިބިގަތީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ކިތައް އަޚުންނާއި އުޚްތުންނެއްތޯއެވެ؟ ކޮންމެއަކަސް މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ހޭދަކުރަމުން މިދަނީ މިބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައިގެ ދުވަސްތަކެވެ. އެރެއެއްގައި ކުރާ އަޅުކަންތައް އެއްހާސް މައްސަރަށްވުރެވެސް ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވާ، ލައެލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ ހިމެނެނީ މިދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އަންނަ އޮނަހިރި ރެއެއްގައެވެ.

______________________________________________________

- ތާސް ކުޅުމާއި ރާޒުވާ ކުޅުން؟

  އަޅުގަނޑުމެން ރާއްޖޭގައި ތާސް ކުޅުމާއި އަދި ރާޒުވާ ކުޅުމަކީ ވަރަށް ކުރީއްސުރެ ކުރަމުން އަންނަ ކަމެކެވެ. އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ރަމަޟާން މަހު މިދެ ކުޅިވަރަކީ ކުދި ބޮޑު އެންމެންހެން ވަރަށް ފޯރިއާއި އެކު ކުޅެމުން އަންނަ ކުޅިވަރެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހިތާމައަކީ ގިނަމީހުންނަށް ތާސް ކުޅުމާއި ރާޒުވާ ކުޅުމަކީ ދީނީގޮތުން ކިިހިނެއް އޮންނަ ކަމެއްކަން ނޭނގޭ ކަމެވެ.

______________________________________________________

- ﷲ ތަޢާލާ ޙަރާމްކުރެއްވި އެއްޗެއް ނުވަތަ ކަމެއް ޙަލާލުކުރުމުގައާއި، ޙަލާލުކުރެއްވި އެއްޗެއް ނުވަތަ ކަމެއް ޙަރާމްކުރުމުގައި ޢިލްމުވެރިންނަށާއި ވެރީންނަށް ކިޔަމަންވެއްޖެމީހާ، ފަހެ ﷲ ފިޔަވައި އެބައިމީހުން ރައްބުންތަކެއް (އަޅުކަންކުރާ ފަރާތްތަކެއް) ކަމުގައި ހަދައިފި ވާހަކަ ނަންގަނެވިގެންވާ ބާބު.

  ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ" (النور:63). މާނައީ: "رسول الله صلى الله عليه وسلمގެ ޙުކުމްފުޅާ ޚިލާފުވާމީހުން، އެބައިމީހުންނަށް ފިތުނައެއް ނުވަތަ ވޭންދެނިވި ޢަޛާބެއް އަތުވެދާނެކަމަށް، ބިރުވެތިވާހުށިކަމެވެ."

______________________________________________________

- ބިންމަތީގައި ހިނގާ ހާދިސާތަކުގެ މައްޗަށް ފަލަކީ أحوال ން އިސްތިދުލާލު ކުރުމާ ބެހޭގޮތުން އައިސްފައިވާ ވާހަކަތައް ނަންގަތް ބާބު.

  الإمام البخاري -رحمه الله- އެކަލޭގެފާނުގެ "صحيح" ގައި قتادة -رحمه الله- ގެ މިބަސްފުޅު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. "الله تعالى ތަރިތައް ހައްދަވާފައިވަނީ ތިން މަޤުޞަދަކަށްޓަކައެވެ. އުޑު ޒީނަތްތެރި ކުރެއްވުމަށާއި، ޝައިޠާނުން ރަޖަމުކުރެއްވުމަށާއި، (އެއްގަމުގަޔާއި، ކަނޑުގައި ދަތުރުކުރާ މީހުން) މަގު ހޯދާ ޢަލާމާތްތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފަހެ، މިތިން މަޤްޞަދުފިޔަވާ އެތަރިތަކާ މެދު އެހެން ގޮތަކަށް ތައުވީލު ކޮށްފި މީހާ ކުށްކޮށްފިއެވެ. އަދި (ހުރިހާ ހެއުކަމަކުން) އޭނާގެ ޙިއްސާ އޭނާ ބަރުބާދު ކޮށްލައިފިއެވެ. އަދި އޭނާއަށް އެކަމުގައި އެއްވެސް ޢިލްމެއް ނުވާކަމެއްގެ ތަކުލީފު ލިބިގެން ފިއެވެ."

______________________________________________________

- ރޯދަ ހިފަނީ ކީއްވެ؟

  ކޮންމެ ކަމެއް ކުރާ އިރުވެސް އެކަމެއްގެ މަޤްޞަދު ފާހަގަވެ އެނގެން އޮންނަނަމަ އެކަމެއް ކުރަން ފަސޭހަ ވެއެވެ. އަދި އެއީ އެ ލަނޑުދަނޑިތައް ޙާޞިލްކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ. ރޯދަ އެއީ ތިބާގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލްކުރުމަށްޓަކައި ލަނޑުދަނޑިތައް ފާހަގަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.

______________________________________________________

- ﷲ ތަޢާލާގެ ޙުކުމްފުޅުތަކާއި ޚިލާފަށް ޙުކުމްތައް ހަދައި، އެއަށް ޙުކުމް ކުރުމަކީ ކާފިރުވާނޭ ކަމެކެވެ.

  ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ: "ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެވުނު ފޮތަށާއި ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ބާވައިލެވުނު ފޮތްތަކަށް އީމާންވެގެންވާކަމަށް ދަޢުވާކުރާ ބަޔަކު ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ނުގަންނަވަމުތޯއެވެ؟ އެބައިމީހުންގެ މައްސަލަ ޠާޣޫތަށް ހުށައަޅައި ޠާޣޫތު ލައްވައި ޙުކުމް ކުރުވުމަށް އެބައިމީހުން އެދެތެވެ. އެކަމަކު އެބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރެވިގެންވަނީ އެ ޠާޣޫތަށް ކާފަރުވުމަށެވެ. އަދި ޝައިޠާނާ އެދެނީ އެބައިމީހުން ދުރުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމަކުން މަގުފުރައްދައިލުމަށެވެ."

  ހަމަކަށަވަރުން رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް، އެމީހަކު ހިތްއެދޭ ހުރިހާކަމެއް ތިމަންކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި ޝަރީޢަތާ ތަބާވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، އީމާންވިކަމުގައި ނުވެއެވެ."

______________________________________________________

- ރޯދައިން ލިބޭ ބައެއް ފިލާވަޅު.

  އެހެނިހެން އަޅުކަންތަކާ އަޅާބަލާއިރު ރޯދައަކީ ވަރަށް ތަފާތު އަޅުކަމެކެވެ. ރޯދަފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ އަޅުކަމެއްވެސް އަދާ ކުރެވެނީ ޢަމަލަކުންނެވެ. ނަމަވެސް ރޯދައަށް ހުރުމަކީ ވަކި ކަންތައްތަކެއް ނުކޮށް ދޫކޮށްލައިގެން ހުންނަ ހުރުމެކެވެ. ތިމާ ހުރީ ރޯދައަށޭ ބުނެ ސިއްރުން ކައިބޮއި ހެދިކަމުގައި ވިޔަސް ދެންތިބޭ މީހުންނަށް އެކަން އޮންނާނީ ވަންހަނާ ވެފައެވެ. ނަމަވެސް ރޯދަވެރިޔާ ކެއުމާއި ބުއިން އަދި އެނޫންވެސް ރޯދަގެއްލޭ އެންމެހާ ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވެ ހުންނަނީ ﷲ ގެ ރުއްސަވާ ވޮޑިގަތުން ލިބުމަށެވެ. ރޯދަވެރިޔާއަށް ވަކި ޚާއްޞަ ދަރުމައަކާއި ޘަވާބެއް ދެއްވުމަށް މާތް ﷲ ވަޢުދު ކުރައްވާފައިވަނީ އެހެންވެއެވެ.

______________________________________________________

- ހިތް ގައުވަނީ ކީއްވެ؟

އަލްއިމާމް އިބްނުލް ޤައްޔިމު ރަޙިމަހު ﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ހިތްގާވަނީ ހަތަރުކަމެއް ހައްދު ފަހަނައަޅައިގެންނެވެ. ކެއުން، ނިދުން، ބޭކާރު ވާހަކަ ދެއްކުން، ވިޔާނުދާ މީހުންނާ އެކު އުޅުން.

ބަލިވެފައިވާ ހަށިގަނޑަށް ކެޔުމާއި ބުއިމުން މަންފާ ނުކުރާ ފަދައިން ޝަހުވަތާއި އެދުންވެރިކަމުން ބަލިމަޑުކަން ޖެހިފައިވާ ހިތަކަށް ނަޞީޙަތާއި ހަނދުމަކޮށްދިނުމަކުން ފައިދާއެއް ނުކުރާނެއެވެ.

______________________________________________________

- މިއަދުގެ ޙާލަތު، ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ ބަސްފުޅުން...؟

މީސްތަކުން ހާސްވެ ކަންބޮޑުވެގެން، ވާނުވާ ނޭނގި އުޅެނީއެވެ. މުޅި ދުނިޔެ ހުއްޓުމަކަށް އަންނަން އުޅޭ ކަހަލައެވެ. ކަމުގެ މާހިރުންވެސް ވަނީ ވާނުވާ ނޭނގި ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ހަމަ ނޭނގި ތިއްބާ ފާޑުފާޑުގެ ގޮތްނޭނގޭ އެތައް ބަލިތަކެއް ފެތުރިގެން ދަނީއެވެ. ތަކެތީގެ އަގުބޮޑުވެ އަތްނުފޯރާ ފަށަށް އަގުތައް އުފުލި ދަނީއެވެ. އަނިޔާވެރި ނުބައި ނުލަފާ ވެރީންތައް ހައްތަހާ އިތުރުވަނީއެވެ. ވާރޭ ނުވެހުމުގެ ސަބަބުން ހަނަފަސްކަން ފެތުރި، ފެނަށް ޖެހިދާނެތީ އެއްބަޔަކު ބިރުން ހާސްވެގެން އުޅެނީއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ހަމަ ބަލަން ތިއްބާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްޗަށް ކާފަރުންގެ ޢަދުއްވުންތައް ވެރިވެގަނެ ތަޅާ ސުންނާފަތި ކުރަމުންދަނީއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ތަޅާފޮޅުން ޢާއްމުވެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު މަރަމުން ދަނީއެވެ. ސުބްޙާނަﷲ އެވެ. ކީރިތި ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު الله صلى الله عليه وسلم މީގެ ސާދަސަތޭކަ އަހަރު ކުރިން މިކަން ވަނީ ބަޔާންޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވާފައެވެ.

______________________________________________________

- ޙަޤީޤީ ޙައްދު ފަހަނާޅާފައިވާ މީހުންނަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ދިމާލަކަށް ބަލާލިޔަސް، އަޑުއިވެމުން މިދަނީ ދީނީ ގޮތުން ޙައްދަ ފަހަނާޅައި ދާ ވާހަކައެވެ. ފަހެ ޙައްދު ފަހަނާޅައި ދިޔުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ އެއީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އެންގެވި ގޮތަށް ޢަމަލު ކޮށް އެއިލާހުގެ ފޮތަށް ޙުކުމް ކުރުން ހެއްޔެވެ؟ އެހެންވެއްޖެ ކަމުގައިވާނަމަ އަވަހަށް ޙައްދު ފަހަނާޅާފައިވާ މީހަކަށް ވާށެވެ. ދަންނާށެވެ! ޙަޤީޤީ ޙައްދު ފަހަނާޅާފައިވާ މީހުންނަކީ ނަމާދުތައް އަޅައި ރޯދަ ނުހިފައި ޒަކާތް ނުދީ މިދުނިޔެމަތީގައި ހެއްދެވިހައި ނުބައި ނުލަފާ ފާޙިޝް ކަންތައްތަކަށް އަރައިގަނެ ﷲ އާއި އެއިލާހުގެ ރަސޫލާއާއި މުއުމިނުތަކުންނަށް މަލާމާތާއި ފުރައްސާރަކޮށް ޖޯކު ޖަހާ ހަދާމީހުންނެވެ.

______________________________________________________

- ނަމާދު ޤާއިމް ނުކުރާ މީހެއްގެ ކިބައިން ރޯދަ ޤަބޫލު ކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟

އޭ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ނަމާދު އަޅާފައި ތިޔަތިބެނީ، ފަހެ ނަމާދު އެޅުމުގެ ފާފައިގެ ބޮޑުކަން ނޭގޭތީތޯއެވެ؟ ނުވަތަ އެކަމާއި މެދު ޣާފިލްވެފައިވާތީތޯއެވެ؟ ނަމާދު ވަޤުތު ޖެހުމުން ނަމާދުގެ މަތިން އެއްވެސް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައި ވަގުތު ފަސްކޮށްފައި ނަމާދު ކުރާ މީހުންނަށް وَيْلُ ހުރިކަމުގައި سورة الماعون ގައި ވަޙީކުރައްވާފައި އެވަނީއެވެ. وَيْلُ އަކީ ނަރަކައިގެ ވާދީއެއް ކަމުގައި މުފައްސިރުން ވިދާޅުވެއެވެ. އެތަނުގެ ހޫނުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައިވާހައި ފަރުބަދައެއް އެތަނަށް އެޅިޔަސް އެތަކެތި ވިރިދާނޭ ކަމުގައިވެއެވެ. ނުވަތަ وَيْلُ އަކީ ނަރަކައިގެ ގަދަ ޢަޛާބު ކަމުގައި ވެއެވެ. ނަމާދުތައް އަޅައި ﷲ އަށް އުރެދި އުޅުނު މީހުންގެ މޭމަތީގެ ކަށިތައް އެއްކަށި އަނެއްކަށްޓަށް ވަންނަންދެން ކަށްވަޅު އޭނާ ފިއްތާލާނެއެވެ.

______________________________________________________

- ހުކުރު ދުވަހުގެ މަތިވެރިކަން.

ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ (ޙަޔާތުގެ) ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮ ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ، ފަހެ އާދަމް عليه السلام އުފެއްދެވުނީ އެދުވަހުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ މަރު ހިއްޕެވުނީވެސް އެދުވަހުގައެވެ. އަދި ތާޅަފިލި ފުންމެވުންވެސްވަނީ އެދުވަހުއެވެ. އަދި މީސްތަކުން ހޭނެތިގެން ވެއްޓޭ ދުވަހަކީވެސް ހަމަ އެދުވަހުއެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނު މައްޗަށް ޞަލަވާތް ކިޔުން އިތުރު ކުރާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ޞަލަވާތް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ހުށައެޅޭ ހުއްޓެވެ.

______________________________________________________

- ތިމާއަކީ ބުއްދިވެރިއެއްތަ...؟

ތިމާއަކީ ބުއްދިވެރިއެއްތޯ ބެލުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަކަމެކެވެ. އެކަމަކަށް ލެބޯޓްރީ ޓެސްޓެއް ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަމިއްލައަށް ވެސް މިތަޙުލީލުކުރެވިދާނެއެއެވެ. ހަމައެކަނި ތިމާގެ އަމިއްލަނަފްސާ ސުވާލުކޮށްލުމުން އިސާހިތަކު ނަތީޖާ ލިބިދާނެއެވެ. ތިމާއަކީ ބުއްދިވެރިއެއްކަން ނުވަތަ ނުކުޅެދުންތެރިއެއްކަން އެނގިދާނެއެވެ. މީހާއަކީ ބުއްދިވެރިއެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަށް މިންކުރަންޖެހޭނީ ޝަރުއީ ތިލަފަތުންނެވެ.

______________________________________________________

- ހަނަފަސް ޞަޙަރާއެއްގެ ތެރެއިން ގަޑިއެއް ފެނިއްޖެ ނަމަ...

ތިބާ ހަނަފަސް ޞަޙަރާއެއްގައި ހިނގުމުގެ ތެރޭގައި ވެލިގަނޑު މަތީގައި ގަޑިއެއް އޮއްވާ ފެނިއްޖެނަމަ ހިތަށް އަރާނީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟ ތިބާ ނިންމާނީ އެގަޑިއަކީ ކޮންމެވެސް މީހަކު އަތުން ވެއްޓިފައި އޮތް އެއްޗެއް ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ ތަފާތު ކެމިކަލް ރިއެކްޝަން ތަކެއް ހިނގާ، ގަޑީގައިވާ ދަނގަޑުގެ ބައިތައް އެކުވެ، ހަމަ ފުރިހަމަ ގަޑިއެއް އަމިއްލައަށް ހެދުނީ ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ ޔަޤީނުންވެސް ސަލާމަތް ބުއްދި ހުރި އެއްވެސް އިންސާނަކު، އަމިއްލައަށް އެގަޑި ހެދުނު ކަމަށް ނުނިންމާނެއެވެ. ގަޑީގައިވާ ހުރިހާ ބައިތަކެއް އެގޮތަށް އަމިއްލައަށް އެކުވެ ހެދުމަކީ ބުއްދި ޤަބޫލު ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކިތަންމެ މިލިއަން އަހަރެއްވިއަސް، ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވިދާ، އިރުގެ ދޯދިތައް އައިސް ޖެހިގެން ކިތަންމެ ރިއެކްޝަނެއް ހިނގިއަސް އެފަދަ ފުރިހަމަ ގަޑިއެއް އަމިއްލައަށް އުފެދުމަކީ ވާނެކަމެއް ނޫނެވެ.

______________________________________________________

- ބަނގުރޫޓުވެފައިވާ މީހަކީ ކާކު؟

އެއްދުވަހަކު ސަލާމާއި ޞަލަވާތް ލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނުންގެ މިތުރު އަޞްޙާބުބޭކަލުންނަށް އިރުޝާދު ދެއްވަމުން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. "ބަނގުރޫޓުވެފައިވާ މީހަކީ ކާކުކަން ތިޔަބައިމީހުން ދެނެތިބީމުހެއްޔެވެ؟" އެހިނދު އެބޭކަލުން ޖަވާބުގައި ދެންނެވިއެވެ. "އަހުރެމެންގެ ތެރޭގައި ބަނގުރޫޓުވެފައިވާ މީހެކޭ ކިޔަނީ އެމީހެއްގެ އަތުގައި ދިރުހަމެއް މުދަލެއް ނެތް މީހަކަށެވެ." ދެން ކީރިތި ރަސޫލާ صلّى الله عليه وسلم ޙަދީޡް ކުރެއްވިއެވެ. "ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން ކަލޭގެފާނުންގެ އުންމަތުގައި ބަނގުރޫޓުވެފައިވާ މީހަކީ..."

______________________________________________________

- އަހަރެން ތައުބާވާން ބޭނުމެވެ. ނަމަވެސް.....؟

މުސްލިމުންނަކީ ފާފަކުރިކަމުގައިވިޔަސް ތައުބާވާން ބޭނުން ބައެކެވެ. ނަމަވެސް ތައުބާ ވުމަށް އަވަސްވެގަތުމުގައި ވަރަށް ގިނަ މީހުން ވަނީ ފަސްޖެހިފައެވެ. މީގެ ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ ތިމާގެ ހިތުގައިވާ އީމާންކަމުގެ ބަލިކަށިކަމެވެ. މާތް ﷲ އާ ތިމާ ބައްދަލުވެ ޖައްބާރުވަންތަ މަތިވެރިވަންތަ މާތް ﷲ ގެ ދަރުބާރުގައި ތިމާގެ ޢަމަލުތަކާމެދު ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހޭ ދުވަހާމެދު ތިމާ ޣާފިލުވުމެވެ. ދެވަނަ ސަބަބަކީ ތިމާގެ ވަށައިގެންވާ އިބިލީހުގެ ޕާޓިއެވެ. އެމީހުންނާ ވަކިވާހިތް ނުވުމެވެ. އެމީހުން ތިމާ ގޮވައިގެން ނަރަކައަށް ދާން އުޅޭއިރުވެސް އެމީހުންނަކީ ތިމާގެ އެކުވެރިން ކަމުގައި ބަލާތީއެވެ.

______________________________________________________

- ޖިންނި މޮޔަވުމާއި މާސް ހިސްޓީރިއާ؟

ޖިންނި އަވަލުމަކީ ނުވަތަ މޮޔަވުމަކީ ހަމަ ޙަޤީޤަތެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކަން ޤަބޫލު ކުރެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް ނުވަތަ ނުކުރެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ. ޖިންނި މޮޔަވުމަކީ ކުޑައިރުއްސުރެ ކުއްޖާއަށް ޖިންނީގެ ވާހަކަތައް ކިޔައިދީގެން "ސުޕަ ނެޗުރަލް" ކަމަކަށް ކުއްޖާގެ ސިކުނޑި ލަންބުވައިގެން ވާކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ގަސްގަހުގައި އުޅޭ ޖިންނިއާއި ޖިންނި އަވަލާ ވާހަކައާއި ހަންޑިފަދަ ވާހަކަތައް ކިޔައިދިނުމަކީ ކުއްޖާގެ ސިކުނޑި ދޮވެލުމެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ "ބްރެއިން ވޮޝް" ކޮށްލުމެއްވެސް ނޫނެވެ. ޖިންނި މޮޔަވާ ކޮންމެ މީހަކީ މާސް ހިސްޓީރިއާއެއްގެ ސަބަބުން އެހެންވާ މީހެއްވެސް ނޫނެވެ.

______________________________________________________

- الموت - މަރު

ކުރީގެ ޒަމާންތަކުގައި މީހުންވަނީ ދިރިއުޅެފައެވެ. އަދި ތަރައްޤީއާއި ތަހްޒީބުގެ މިޒަމާނުގައިވެސް މީސްތަކުން މިދަނީ ދިރިއުޅެމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހުރިހައި މީސްތަކުންވެސް ވަނީ މިއިލާހީ ގޮންޖަހާލުމުގެ ކުރިމަތީގައި ނުކުޅެދުންތެރި ބައެއް ކަމުގައި ވެފައެވެ. އާދެ މަރު އައިސް ޖެހުމުން، އާރާ ބާރާއި، ޢިއްޒަތާ މުދަލާއި ވެރިކަން އޮތް ކަމުގައިވިޔަސް، އޭގެ އެއްވެސް އެއްޗަކުން ކުރާނޭ ފައިދާއެއް ނެތެވެ. މަރާއި ކުރިމަތިނުލާ އެކަމުން ރެކި ގަނެވޭނޭ ހަމަ އެކަކުވެސް ނެތެވެ. މަރު އައިސް ޖެހިއްޖެނަމަ ބޮޑެތި ރަސްރަސްކަލުން ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ނިކަމެތި އާރެއް ބާރެއް ނެތް މީހެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ފަރަޤު ކުރުމެއް ނެތެވެ.

______________________________________________________

- ނަރަކައިން އެންމެ ފަހުން ނެރެވި، ސުވަރުގެ ވެއްދެވޭ މީހާގެ ޙާލަތު!

عبد الله بن عبّاس رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. رسول الله ޙަދީޘްފުޅު ކުރެއްވިއެވެ.  "އެންމެ ފަހުން ނަރަކައިން ނުކުންނަ މީހާ ބައެއް ފަހަރު ހިނގަމުން އަނެއްބައި ފަހަރު ވެއްޓެމުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ނަރަކައިން ނުކުންނާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު އޭނާގެ ހަށިގަނޑު އަނދަމުން ދާނެއެވެ. މިގޮތަށް އޭނާ ނަރަކައިން ނުކުމެވުމުން ބުނާނެއެވެ. ތިމަން މިތަނުން ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވި ފަރާތަކީ ބަރަކާތް ލެއްވި ފަރާތެކެވެ. އެކަލާނގެ ތިމަންނައަށް ކުރިއާއި ފަހުގެ އެއްވެސް މީހަކަށް ނުދެއްވާފަދަ ނިޢުމަތްތައް ދެއްވައިފިއެވެ. ދެން އޭނާއަށް ގަހެއް ދައްކަވާ ހުއްޓެވެ. އެހިނދު އޭނާ ބުނާނެތެވެ. އޭ ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޯއެވެ. މިއަޅާ އެގަހާއި ކައިރި ކޮށްދެއްވާނދޭވެ!

______________________________________________________

- ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވުން.

މިދުނިޔޭގެ ލައްޒަތާއި، މާއްދީ އެދުންތަކާއި، ދުނިޔޭގައިވާ ތަކެއްޗާއި ކަންކަން ވެފައިވަނީ އުޚުރަވީ ޙަޔާތުގެ މަތީން މީސްތަކުން ހަނދުމަ ނެތިކުރުވާ ސަބަބުތަކެއް ކަމުގައެވެ. މުސްލިމުންގެ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވުުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން މަރާއި އާޚިރަތުގެ މަތިން ހަނދާން އާކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.  މަރުވެފައިވާ މުސްލިމެއްގެ ސަންދޯއް ގެންދެވޭހިނދު އެތަންދެކޭ ކޮންމެ މުސްލިމަކު އޭގެ ފަހަތުން ދިއުމަކީ އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ އަދި މަރުވެފައިވާ މުސްލިމް އަޚާއަށް ދޭންޖެހޭ ޙައްޤެކެވެ.  ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

______________________________________________________

- ރަސޫލު الله صلى الله عليه وسلمގެ ޢީދު މީލާދު ފާހަގަ ކުރުން؟

ފަހެ ރަސޫލު الله صلى الله عليه وسلم އަވަހާރަވެވަޑައިގެންނެވި ފަހުން ހަތަރު ޤަރުނު (400 އަހަރު) ވަންދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޢީދު މީލާދު ފާހަގަ ކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދެކެ ނިހާޔަތަށް ލޯބިފުޅުވާ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބި ކަނބަލުން އެދުވަސް ފާހަގަ ކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެ އަރިސް، އަދި އެކަލޭގެފާނަށްޓަކައި މުޅި ޖާނާއި މާލު ހޭދަކޮށްގެން ތިބި މަތިވެރި ޞަޙާބީ ބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނުގެ ޢީދު މީލާދު ފާހަގަ ކުރައްވާފައެއްް ނުވެއެވެ.

______________________________________________________

- ނަމާދުގައި ޚުޝޫޢަތްތެރިވުން.

އޭ މުސްލިމު އަޚުންނާއި އުޚުތުންނޭވެ! ޚުޝޫޢަތްތެރި ކަމަކީ ނަމާދުގެ ހިތެވެ. އަދި އެއީ އޭގެ ރޫޙެވެ. ޚުޝޫއަތްތެރިކަމެއް ނެތި، الله ތަޢާލާއަށް ބިރުވެތިވުމަކާ ނުލައި ކުރެވޭ ނަމާދަކުން ފައިދާއެއް ނުކުރާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ސަބަބަކީ الله ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައި އަޅުކަންތައް ޤަބޫލުކުރެވެނީ، ޢިޚުލާޞްތެރިކަމާއިއެކު އެއިލާހުގެ ނަބިއްޔާ صلّى الله عليه وسلّم އަންގަވައި ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައި ވާގޮތަށް އަޅުކަން އަދާކުރުމުން ކަމުގާވާތީއެވެ. މިއީ އަޅުކަންތައް ޤަބޫލުކުރެވުމުގެ ދެޝަރުޠެވެ.

______________________________________________________

- ޞައްޙަ ސުންނަތަކީ މާތް ﷲ ގެ ޥަޙީއެވެ. - ފުރަތަމަ ބައި

އަޅުގަނޑުމެން އެންމެނަށްވެސް އެނގޭނޭ ފަދައިން އިސްލާމްދީނުގެ ދެވަނަ މަޞްދަރު ކަމުގައިވާ ސުންނަތަކީ މިހާރަކަށް އައިސް ވަރަށް ގިނަ މީހުން ބީރައްޓެހިވަމުން އަންނަ ނުވަތަ ބިރައްޓެހިވެފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މިކަން މިހެން ވާންޖެހުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން މީސްތަކުންނަށް، ޝަރީޢަތުގައި ސުންނަތް ބޭނުން ކުރެވޭ މަފްހޫމްތައް ރަނގަޅަށް ބަޔާންކޮށްދެވިފައި ނުވުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސުންނަތް އެނގިފައި އޮންނަނީ، ސުންނަތުގެ އެއް މަފްހޫމް ކަމުގައިވާ "މުސްތަޙައްބު" ގެ ގޮތުގައެވެ.

- ޞައްޙަ ސުންނަތަކީ މާތް ﷲ ގެ ޥަޙީއެވެ. - ދެވަނަ ބައ